Vulcanidris cratensis و بازنویسی تاریخچهی تکامل مورچهها
در کشفی کمنظیر که میتواند فصل تازهای در شناخت تاریخچهی حشرات باز کند، گروهی از دیرینهشناسان در شمال شرقی کشور برزیل موفق به شناسایی قدیمیترین فسیل یک مورچه با قدمت حدود ۱۱۳ میلیون سال شدند. این مورچه باستانی که درون قطعهای از سنگآهک کشف شده، در حال حاضر قدیمیترین نمونهی شناختهشده از مورچهها در تاریخ علم محسوب میشود و نگاه دانشمندان به منشأ و مسیر تکامل این حشرات شگفتانگیز را دگرگون ساخته است.
معرفی گونه: Vulcanidris cratensis
مورچهی تازهکشفشده با نام علمی Vulcanidris cratensis به زیرخانوادهی منقرضشدهای به نام Haidomyrmecinae تعلق دارد که در منابع علمی به آنها مورچههای جهنمی (Hell Ants) گفته میشود. ویژگی شاخص این مورچهها، آروارههای عمودی و داسیشکل آنها است که مانند تلهای مرگبار برای به دام انداختن طعمههای کوچک طراحی شده بودند. این نوع آرواره در میان مورچههای امروزی وجود ندارد و یکی از نشانههای تکامل پیچیدهی این گروه به شمار میرود.
اهمیت زمینشناسی و تفاوت با فسیلهای کهربایی
برخلاف دیگر مورچههای جهنمی که در نمونههای کهربایی یافت شدهاند (عمدتاً در منطقهی جنوب شرق آسیا مانند میانمار)، این نخستین بار است که یک مورچه از این زیرخانواده در فسیل سنگی و در آمریکای جنوبی کشف میشود. این امر نشان میدهد که مورچههای جهنمی در دورهی کرتاسه نه تنها در آسیا، بلکه در قارههای دیگر نیز گسترده بودهاند و انتشار جغرافیایی وسیعی داشتهاند.
این کشف در تشکیلات سنگی Crato در منطقهی Chapada do Araripe صورت گرفت؛ جایی که بهعنوان یکی از غنیترین نواحی فسیلشناسی برزیل شناخته میشود.
جزئیات علمی و فناوریهای مورد استفاده
برای مطالعه دقیق این فسیل ارزشمند، پژوهشگران از تکنولوژی پیشرفتهی میکرو-CT اسکن (Micro-Computed Tomography) بهره گرفتند. این روش به آنها اجازه داد تا بدون آسیب زدن به سنگ، ساختار داخلی بدن مورچه را در سهبعد بازسازی کنند.
نتایج این تصویربرداری نشان داد که این گونه شباهت قابل توجهی با گونهای ۹۹ میلیون ساله از میانمار دارد که پیشتر در کهربا یافت شده بود. این شباهت ژنتیکی و ساختاری، به درک بهتر از تکامل اجداد مورچهها کمک شایانی میکند.
تاریخچهی تکامل مورچهها
پیش از این، بسیاری از پژوهشگران بر این باور بودند که مورچهها حدود ۱۰۰ میلیون سال پیش و عمدتاً در نواحی گرمسیری آسیا پدیدار شدهاند. اما کشف Vulcanidris cratensis نشان میدهد که نه تنها پیدایش مورچهها به دورهای بسیار قدیمیتر بازمیگردد، بلکه دامنهی زیستی آنها نیز در دوران کرتاسه بسیار وسیعتر از تصورات قبلی بوده است.
این یافته میتواند به بازنگری اساسی در درخت تبارزایی (Phylogenetic Tree) مورچهها و دیگر حشرات اجتماعی منجر شود و دیدگاههای جدیدی دربارهی نحوهی مهاجرت، بقا، و انقراض گونهها ارائه دهد.
چرا این کشف مهم است؟
قدیمیترین فسیل شناختهشده از مورچهها با قدمت ۱۱۳ میلیون سال
نخستین مورچهی جهنمی کشفشده در فسیل سنگی (نه کهربا)
اولین مورچهی جهنمی یافتشده در آمریکای جنوبی
استفاده از فناوری میکرو-CT برای بازسازی دقیق ساختار بدن
تطابق قابل توجه با گونههای آسیایی، نشاندهندهی ارتباطهای فرامنطقهای
جمعبندی
کشف مورچهی باستانی Vulcanidris cratensis در برزیل نه تنها افقهای جدیدی را در شناخت تاریخچهی حیات بر روی زمین گشود، بلکه این واقعیت را برجسته ساخت که حتی در جهان مدرن امروز، هنوز رازهای بزرگی در دل سنگها، جنگلها و لایههای زمین پنهان است که منتظر کشف شدن هستند.
🌍🔬 این کشف تنها یک گام دیگر در مسیر شگفتانگیز علم دیرینهشناسی است — مسیری که با هر یافته، ما را یک قدم به درک بهتر گذشتهی دور زمین و رازهای فراموششدهی آن نزدیکتر میکند.
