🌱 معرفی اجمالی
پایش آتشفشانها یکی از مهمترین چالشهای زیستمحیطی در مناطق فعال زمینساختی است. امروزه دانشمندان از دادههای ماهوارهای و شاخصهای زیستی پوشش گیاهی برای ردیابی علائم اولیه فعالیت آتشفشانی استفاده میکنند؛ روشی که با همکاری ناسا (NASA) و مؤسسه اسمیتسونین (Smithsonian) توسعه یافته است.
🛰️ چگونه برگ درختان نشانهای از فعالیت آتشفشانها هستند؟
ماهوارههای سنجش از دور مانند Landsat 8 با استفاده از طیفهای فروسرخ و نور مرئی، قادرند تغییرات سبزینگی درختان را در مقیاس بزرگ ثبت کنند. پژوهشها نشان میدهند که درختان در نزدیکی آتشفشانهای فعال، در اثر افزایش گاز دیاکسید کربن (CO₂) که از زمین خارج میشود، فتوسنتز بیشتری انجام میدهند. این باعث افزایش موقتی در شاخصهایی مانند NDVI میشود که توسط ماهواره قابل شناسایی است.
🌋 چرا پایش گیاهی آتشفشانها اهمیت دارد؟
حدود ۱۰٪ از جمعیت جهان در نزدیکی آتشفشانهای فعال زندگی میکنند. تهدیدهایی مانند:
-
انتشار گازهای سمی
-
ریزش گل و لای (Lahar)
-
پرتاب سنگ
-
سونامیهای ناشی از فعالیت آتشفشانی
همواره این مناطق را در معرض خطر قرار میدهند. شناسایی زودهنگام نشانههای فعالیت زیرزمینی، میتواند جان هزاران نفر را نجات دهد.
🔬 یک رویکرد علمی میانرشتهای
این روش نوین تلفیقی از علوم مختلف از جمله:
-
زمینشناسی (Geology)
-
زیستشناسی گیاهی (Plant Biology)
-
اقلیمشناسی (Climatology)
-
فناوریهای فضایی و سنجش از دور (Remote Sensing)
است.
با استفاده از این روش، میتوان به صورت غیرمستقیم و بدون نیاز به تجهیزات زمینی پرهزینه، فعالیتهای زیرسطحی آتشفشانها را تشخیص داد.
⏰ نقش دادههای ماهوارهای در سامانه هشدار زودهنگام
تصاویر ماهوارهای به همراه دادههای دیگر نظیر:
-
لرزهنگاری (Seismology)
-
اندازهگیری تغییر ارتفاع سطح زمین (InSAR)
-
تصاویر حرارتی (Thermal Imaging)
میتوانند یک سامانهی چندمنبعی هشدار زودهنگام آتشفشانی را تشکیل دهند. این سامانهها به بهبود پیشبینی فورانهای خطرناک کمک کرده و میتوانند نقش اساسی در مدیریت بحران و آمادگی عمومی ایفا کنند.
