سیاره ما در سکوت، شاهد یک انقراض بزرگ است. جمعیت حشرات جهان با سرعتی باورنکردنی در حال کاهش است و پژوهشی جدید نشان میدهد که این بحران، نتیجهی شبکهای پیچیده از تهدیدهاست که در رأس آن کشاورزی فشرده قرار دارد. اما چرا باید نگران ناپدید شدن این موجودات کوچک باشیم و چه عواملی دقیقا آنها را به سوی نابودی سوق میدهند؟
چرا وجود حشرات برای بقای ما حیاتی است؟
شاید دیدگاه عموم نسبت به حشرات متناقض باشد، اما نقش آنها در سلامت اکوسیستمهای زمین غیرقابل انکار است. بدون حشرات:
- چرخه حیات متوقف میشود: آنها مواد آلی را تجزیه میکنند. برای مثال، بدون دخالت حشرات، تجزیه فضولات دامی تا ۶۰ درصد بیشتر طول میکشد.
- گردهافشانی مختل میشود: حدود ۸۰ درصد از گیاهان گلدار وحشی و سهچهارم از محصولات کشاورزی جهان برای تولید میوه و دانه به گردهافشانی حشرات وابسته هستند.
- زنجیره غذایی فرو میپاشد: حشرات منبع غذایی اصلی برای بسیاری از پرندگان، خزندگان، دوزیستان و پستانداران هستند.
به گفته الایزا گریمز، استادیار علوم زیستی، «وجود حشرات برای تداوم زندگی روی زمین ضروری است.» اما شواهد تکاندهندهای که در سال ۲۰۱۷ منتشر شد، از کاهش بیش از ۷۵ درصدی جمعیت حشرات تنها در ۳۰ سال خبر داد و همین آمار، زنگ خطری برای دانشمندان بود.
کشاورزی فشرده: متهم ردیف اول در نابودی حشرات
پژوهشگران برای یافتن ریشههای این بحران، با تحلیل بیش از ۱۷۵ مقاله علمی، شبکهای عظیم از علت و معلولها ساختند. نتیجه واضح بود: کشاورزی فشرده بزرگترین و مستقیمترین عامل کاهش جمعیت حشرات است. عوامل اصلی در این حوزه عبارتند از:
- استفاده بیرویه از آفتکشها: سموم شیمیایی بهطور مستقیم حشرات مفید و مضر را از بین میبرند.
- یکنواختسازی مزارع: از بین بردن تنوع گیاهی و تبدیل زمینها به تکمحصولی، منابع غذایی و زیستگاه حشرات را نابود میکند.
- تخریب زیستگاههای طبیعی: شخم زدن و آمادهسازی زمینهای کشاورزی، پناهگاههای طبیعی حشرات را از بین میبرد.
شبکهای پیچیده از دلایل: وقتی تهدیدها با هم ترکیب میشوند
اگرچه کشاورزی نقش اصلی را دارد، اما این تمام ماجرا نیست. پژوهش جدید نشان میدهد که مجموعهای از عوامل بههمپیوسته این بحران را تشدید میکنند:
- تغییرات اقلیمی: افزایش دما، آتشسوزیهای گسترده و بارندگیهای شدید، استرس مضاعفی بر جمعیت حشرات وارد کرده و اثرات سایر تهدیدها را تقویت میکند.
- آلودگی: آلودگیهای نوری، شیمیایی و پلاستیکی نیز به سلامت و جهتیابی حشرات آسیب میرساند.
- شهرنشینی و جنگلزدایی: گسترش شهرها و نابودی جنگلها، زیستگاههای حیاتی حشرات را تکهتکه و نابود میکند.
- گونههای مهاجم و بیماریها: ورود گونههای غیربومی و شیوع بیماریها میتواند جمعیت گونههای بومی را بهسرعت کاهش دهد.
کریستوفر هالش، یکی از پژوهشگران این تیم، میگوید با تحلیل این شبکه عظیم دریافتند که بسیاری از دلایل کاهش جمعیت حشرات در مطالعات قبلی نادیده گرفته شدهاند.
نگاه گزینشی: چرا تصویر ما از بحران کامل نیست؟
یکی از یافتههای نگرانکننده این است که تمرکز علمی و رسانهای عمدتاً روی گونههای محبوبتر مانند زنبورها و پروانهها بوده است. این گونهها تنها بخش کوچکی از دنیای متنوع حشرات را تشکیل میدهند و بیتوجهی به سایر گونهها، درک ما از ابعاد واقعی بحران را ناقص کرده است.
علاوه بر این، بسیاری از تهدیدهای شناساییشده توسط اتحادیه بینالمللی حفاظت از طبیعت (IUCN) مانند تأثیر جنگ یا بلایای طبیعی، هنوز در پژوهشهای علمی بهخوبی بررسی نشدهاند.
نتیجهگیری: برای نجات حشرات به یک رویکرد جامع نیاز داریم
کاهش جمعیت حشرات یک فاجعه زیستمحیطی پیچیده با دلایل متعدد است. تمرکز صرف بر یک عامل یا یک گونه خاص کافی نیست. برای جلوگیری از فروپاشی اکوسیستمها، نیازمند یک نگاه جامع هستیم که تمام مراحل زندگی حشرات، گونههای کمتر شناختهشده و تعامل پیچیده میان تهدیدهای مختلف را در نظر بگیرد. نجات حشرات، نجات سیاره ماست.
