۲۰ درصد گیاهان جهان دارای ریشههای پنهان و عمیق هستند
پژوهشهای تازه نشان میدهد که نگاه ما به سیستم ریشهای گیاهان تا امروز بیش از حد «سطحی» بوده است. نتایج یک مطالعه جهانی که در ۱۷ ژوئن در نشریه Nature Communications منتشر شد، حاکی از آن است که حدود یکپنجم گیاهان دارای لایهای دوم از ریشهها هستند که بیش از یک متر در عمق خاک امتداد مییابد.
این ریشههای عمیق، که به پدیده «دوگانگی» (Bimodality) معروف شدهاند، امکان دسترسی گیاه به منابع مغذی موجود در لایههای زیرین خاک – مانند نیتروژن – را فراهم میکنند. این ویژگی میتواند بهویژه در شرایطی که لایه سطحی خاک خشک یا فقیر از مواد غذایی است، برای بقا و رشد گیاهان حیاتی باشد.
کشف الگوهای پنهان در عمق خاک
پژوهشگران برای شناسایی این سیستمهای ریشهای از دادههای خاکی استفاده کردند که از عمق بیش از ۱٫۸ متر جمعآوری شده بود. این دادهها از ۴۴ منطقه مختلف جهان، از توندراهای آلاسکا تا جنگلهای بارانی پورتوریکو، بهدست آمده است. تحلیلها نشان داد در حدود ۲۰ درصد این مناطق، گیاهان علاوه بر ریشههای سطحی، یک اوج تراکم ریشه در لایههای عمیقتر نیز دارند.
به گفته مینگژن لو، بومشناس دانشگاه نیویورک و نویسنده اصلی این پژوهش، «دانشمندان سالها تصور میکردند که هرچه عمق خاک بیشتر شود، میزان ریشهها کاهش مییابد، اما نتایج ما خلاف این را نشان میدهد.»
اهمیت در ذخیرهسازی کربن
این یافتهها تنها به درک بهتر از ساختار گیاهان محدود نمیشود، بلکه پیامدهای مهمی برای مقابله با تغییرات اقلیمی نیز دارد. ریشههای عمیق میتوانند کربن را در لایههای دور از دسترس خاک ذخیره کنند؛ جایی که احتمال آزاد شدن آن بسیار کمتر است. از آنجا که خاک ظرفیت نگهداری کربن بیشتری نسبت به جو دارد، شناسایی این سیستمهای ریشهای میتواند به طراحی راهکارهای مؤثرتر برای کاهش دیاکسیدکربن کمک کند.
آلن پیره، دانشمند خاک از مؤسسه ملی تحقیقات فرانسه که در این پژوهش مشارکت نداشته، میگوید: «اگرچه ایده ریشههای عمیق جدید نیست، اما این مطالعه با جزئیاتی بیسابقه نشان میدهد که چقدر این ساختارها میتوانند مهم باشند.» او همچنین اشاره میکند که بودجه کربن زمینی ما ممکن است کمتر از واقعیت برآورد شده باشد.
نگاه عمیقتر به زیر زمین
پژوهشگران تأکید میکنند که نمونهبرداریهای رایج از عمق ۱۰ یا ۳۰ سانتیمتری، بخش بزرگی از واقعیت را نادیده میگیرد. بررسی لایههای عمیقتر میتواند ظرفیت واقعی گیاهان در ذخیرهسازی کربن و جذب مواد مغذی را آشکار کند.
به گفته لو: «خبر خوب این است که گیاهان ممکن است همین حالا نقش مؤثرتری در کاهش تغییرات اقلیمی داشته باشند؛ فقط باید عمیقتر کاوش کنیم تا این ظرفیت را کاملاً درک کنیم.»
