علت ترس از حشرات و عنکبوتها چیست؟
ما انسانها در سیارهای زندگی میکنیم که میزبان حدود ۱۰ کوینتیلیون حشره است، اما بسیاری از افراد با دیدن این موجودات کوچک، احساس ترس یا انزجار میکنند. ترس از حشرات (انтомوفوبیا) و ترس از عنکبوتها (آراکنوفوبیا) از فوبیاهای شایع هستند، اما ترس کلی از حشرات حتی رایجتر است. دانشمندان دلایل مختلفی برای این واکنشها بررسی کردهاند، از جمله جنبههای تکاملی، یادگیری و بیزاری طبیعی.
ترسهای منطقی و واقعی
یکی از دلایل اصلی ترس از حشرات، خطر واقعی برخی از آنهاست. برای مثال، ککها عامل شیوع طاعون سیاه در قرن چهاردهم بودند که میلیونها نفر را کشت. پشهها ناقل بیماریهایی مانند مالاریا هستند و مگس تسهتسه میتواند انگلهای باعث بیماری خواب (تریپانوزومیاز آفریقایی) را منتقل کند که بدون درمان، کشنده است.
عنکبوتهایی مانند بیوه سیاه دارای زهر قدرتمندی هستند که میتواند افراد را راهی بیمارستان کند. کنهها ناقل بیماریهای عفونیاند و زنبورها میتوانند در ۵ تا ۸ درصد افراد، واکنشهای آلرژیک شدید ایجاد کنند. این تهدیدهای واقعی، دلیل منطقی برای احتیاط در برابر برخی حشرات فراهم میکند.
واکنش تکاملی: میراث اجداد ما
از دیدگاه تکاملی، ترس از حشرات ممکن است یک مکانیسم بقا باشد. اجداد ما با اجتناب از غذاهای آلوده به سوسک یا کرم، شانس زنده ماندن خود را افزایش میدادند. پژوهشگران معتقدند انسانها ترس از عنکبوتها، حشرات و مارها را برای جلوگیری از برخوردهای خطرناک تکامل دادهاند.
در مطالعهای منتشرشده در مجله Journal of Experimental Psychology، شرکتکنندگان تصاویر حاوی تهدیدهایی مانند مار و عنکبوت را سریعتر از تصاویر گیاهان شناسایی کردند. این نشاندهنده حساسیت تکاملی ما به تهدیدهای کوچک اما بالقوه است.
آیا ژن ترس از حشرات وجود دارد؟
دکتر جفری لاکوود، نویسنده کتاب “ذهن آلوده”، توضیح میدهد که هیچ ژن خاصی برای ترس از حشرات وجود ندارد. این ترس بیشتر نتیجه تعامل عوامل زیستی و محیطی است تا یک ویژگی ژنتیکی مستقیم.
یادگیری و تأثیر اجتماعی
بسیاری از ترسها اکتسابی هستند. ما میتوانیم ترس را از دیگران، مانند والدین، یاد بگیریم. برای مثال، دیدن واکنش والدین به یک کندوی زنبور، کودک را به احتیاط وامیدارد. این یادگیری اجتماعی، ترس را در نسلها منتقل میکند.
بیزاری بیشتر از ترس: ارتباط با انزجار
ترس از حشرات اغلب با انزجار همراه است، نه تهدید فیزیکی مانند حمله یک شیر. انسانها واکنش انزجار را برای اجتناب از سموم، غذای فاسد و محیطهای آلوده تکامل دادهاند. حشراتی مانند مگس و سوسک که روی غذای فاسد یا مدفوع زندگی میکنند، این واکنش را فعال میکنند.
شپش، کک و ساس میتوانند خانهها را آلوده کنند و موریانهها به ساختار ساختمانها آسیب بزنند. پژوهشگران از اصطلاح “واکنش پسکشیدن” برای توصیف تمایل به دوری از چیزهای نفرتانگیز استفاده میکنند، مشابه انزجار از غذای کپکزده یا لاشه پوسیده.
تفاوتهای ظاهری و رفتاری حشرات
حشرات بسیار متفاوت از ما هستند: ظاهر عجیب، عدم پیوند تکاملی نزدیک و رفتار گروهی آنها (مانند انبوه ملخها) میتواند ترسناک باشد. برخی پژوهشگران معتقدند دیدن گروههای بزرگ حشرات، حس فردیت انسان را به چالش میکشد، هرچند این دیدگاه کمتر رایج است.
حشرات: دوستان ناشناخته اکوسیستم
با وجود ترسها، حشرات نقش حیاتی در طبیعت دارند. آنها ضایعات را تجزیه میکنند، زنجیره غذایی را حفظ میکنند و حشرات شکارچی مانند عنکبوت، کفشدوزک و سنجاقک، آفاتی مانند پشه و شته را کنترل میکنند. کرمهای خاکی خاک را غنی میکنند و زنبورها گردهافشانی محصولات را انجام میدهند که برای غذا و اکسیژن ضروری است. پس، زمان آن رسیده که قدر این موجودات کوچک را بیشتر بدانیم.
